Za sprawą Polskiego Ładu kwota wolna od podatku uległa wzrostowi z 8.000 zł do 30.000 zł (zmiana niewątpliwie pozytywna), jednocześnie zlikwidowana została jednak możliwość odliczenia składki zdrowotnej od podatku (to akurat zmiana zdecydowanie negatywna). Tym sposobem od 1 stycznia 2022 roku pracownicy wprawdzie nadal będą opłacać składkę zdrowotną według tej samej wysokości co dotychczas – 9% podstawy wymiaru, tyle że nie mogą jej już odliczyć od podatku (jeszcze do końca 2021 roku odliczeniu podlegało 7,75% podstawy wymiaru).
Wskazane powyżej założenia reformy są korzystne dla zatrudnionych na umowie o pracę, jednak tylko tych zarabiających miesięcznie do 5.700 zł brutto. Żeby również pracownicy zarabiający więcej nie stracili na Polskim Ładzie zdecydowano się na wprowadzenie ulgi dla klasy średniej.
Na czym polega ulga dla klasy średniej?
Tak zwana ulga dla klasy średniej polega na pomniejszeniu dochodu stanowiącego podstawę obliczenia podatku o określoną kwotę wyliczoną z zastosowaniem jednego ze skomplikowanych algorytmów zawartych w ustawie o PIT (patrz tabela poniżej). W założeniu ustawodawcy mechanizm ulgi dla klasy średniej ma niwelować negatywne skutki nowego sposób naliczania składki zdrowotnej.
Kto może z niej skorzystać?
Z ulgi mogą skorzystać osoby zatrudnione na umowę o pracę oraz przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą rozliczający się według skali podatkowej, o ile uzyskają przychody brutto w łącznej wysokości od 68.412 zł do 133.692 zł rocznie (tj. między 5.701 zł a 11.141 zł miesięcznie).
Czy przedsiębiorca rozliczający się na zasadach ogólnych, jednocześnie pracujący na umowę o pracę, z której będzie potrącana ulga dla klasy średniej, ma prawo do rozliczania ulgi miesięcznie również w działalności?
Tak, może o ile jego łączne przychody z pracy na etacie oraz przychody z działalności gospodarczej (pomniejszone o koszty uzyskania przychodu z wyłączeniem składek na ubezpieczenia społeczne), licząc od początku roku mieszczą się w przedziale od 68.412 zł do 133.692 zł.
Ważne! Ulga dla klasy średniej nie dotyczy emerytów oraz pracujących w oparciu o umowę zlecenie oraz umowę o dzieło. Jeśli więc ktoś pracuje na etacie i dodatkowo zawrze umowę cywilnoprawną, ulga obejmie wyłącznie jego przychody z pracy. Przykładowo, jeśli ktoś zarabia 5.000 zł miesięcznie na umowie o pracę i 2.000 zł miesięcznie na umowie zlecenia (czyli w sumie 7.000 zł miesięcznie), ulga dla klasy średniej i tak go nie dotyczy. Przy jej obliczaniu uwzględnia się natomiast przychody od pracodawcy objęte tzw. autorskimi, 50-procentowymi kosztami.
Jak ją stosować?
Pracownikom ulgę potrąca płatnik, czyli pracodawca, o ile miesięczny przychód zatrudnionego będzie się mieścić w granicach od 5.701 zł do 11.141 zł. Może jednak dojść do sytuacji, że ulga przysługiwała pracownikowi w ujęciu miesięcznym, a nie przysługuje mu już w rozliczeniu rocznym. Jak to możliwe?
W przypadku, gdy pracownik otrzyma w trakcie bądź pod koniec roku np. premię, nagrodę bądź też inne świadczenie (także o charakterze niepieniężnym) i w efekcie jego roczne przychody przekroczą 133.692 zł – utraci prawo do preferencyjnego rozliczenia podatkowego, nawet jeśli w trakcie roku jego miesięczne wynagrodzenie wynikające z zawartej umowy o pracę uprawniało do skorzystania z ulgi. Wówczas taki pracownik zobowiązany będzie zwrócić całą kwotę ulgi potrąconej przez pracodawcę w trakcie roku przy rozliczaniu się w rocznym PIT.
Wyobraźmy sobie na przykład pracownika, który zarabia 11.000 zł brutto, jednak na koniec roku pracodawca wypłaca mu premię roczną w wysokości miesięcznej pensji. Jego wypłata otrzymywana w ciągu roku będzie uwzględniała ulgę, ale na koniec roku okaże się, że zarobił 143.000 zł brutto i prawa do ulgi jednak nie ma. Taki pracownik będzie musiał zwrócić całą kwotę ulgi potrąconej przez pracodawcę w trakcie roku – przy rozliczaniu się w zeznaniu rocznym.
Uwaga! Dla potrzeb ulgi dla klasy średniej nie uwzględnia się zasiłków pieniężnych z ubezpieczenia społecznego, są one bowiem przychodem z tzw. innych źródeł, a nie z pracy na etacie. Oznacza to, że jeśli pracownik w jednym miesiącu przebywał na zwolnieniu lekarskim i otrzymał 4.000 zł zasiłku chorobowego oraz 8.000 zł wynagrodzenia zasadniczego – to w tym miesiącu i tak przysługuje mu ulga, pomimo że jego łączne przychody wykraczają poza limit tj. 11.141 zł (potwierdza to na Twitterze Ministerstwo Finansów).
Wniosek o niestosowanie ulgi
Jak wskazano powyżej, pracodawca jako płatnik obowiązany jest naliczać ulgę dla klasy średniej w każdym miesiącu, jeśli miesięczne wynagrodzenie brutto pracownika mieści się w przedziale 5.701 zł a 11.141 zł. Zasadą jest zatem obligatoryjne stosowanie ulgi. Pracownik nie jest zobligowany składać żadnego wniosku, aby ulga została zastosowana.
Wyjątkiem natomiast jest sytuacja niestosowania ulgi dla klasy średniej w ciągu roku, co dzieje się wówczas, gdy pracownik złoży pracodawcy wniosek o niepomniejszanie dochodu o kwotę ulgi dla pracowników. Wniosek ten składa się odrębnie dla każdego roku podatkowego. Na ten moment nie obowiązuje żaden wiążący wzór wniosku w tej sprawie, przy czym ważne jest aby w jego treści znalazł się zapis:
„Niniejszym wnioskuję o niepomniejszanie mojego dochodu o kwotę ulgi dla pracowników na podstawie art. 32 ust. 2a w zw. z art. 32 ust. 2b ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2105 z późn. zm.).
Składać wniosek, czy nie?
Prześledźmy to na przykładzie.
Jan Kowalski pracuje na etacie z miesięcznym wynagrodzeniem 4.500 zł brutto. W czerwcu otrzymał premię w wysokości 4.500 zł brutto. W związku z tym jego przychody w czerwcu wyniosą kwotę uprawniającą do skorzystania z ulgi (4.500 zł wynagrodzenie zasadnicze + 4.500 zł premia = 9.000 zł brutto). Jego roczny przychód wyniesie natomiast 58.500 zł brutto.
A. Pracownik nie złożył wniosku o niestosowanie ulgi – pracodawca zastosuje ulgę dla klasy średniej tylko w miesiącu czerwcu, gdyż wówczas przychody pracownika zmieszczą się w przedziale między 5.701 zł a 11.141 zł miesięcznie. Jednocześnie roczny przychód pracownika nie zmieści się w przedziale między 68.412 zł a 133.692 zł, w związku z czym nie będzie on uprawniony do skorzystania z ulgi i w rozliczeniu rocznym będzie zobowiązany zwrócić do Urzędu Skarbowego ulgę zastosowaną w czerwcu.
B. Pracownik złożył wniosek o niestosowanie ulgi – pracodawca na wniosek pracownika nie będzie stosował ulgi dla klasy średniej przy ustalaniu miesięcznej zaliczki na podatek w czerwcu, dzięki czemu pracownik nie będzie zobligowany zwracać fiskusowi w rozliczeniu rocznym kwoty ulgi.
Czy pracownik może złożyć pracodawcy wniosek o niestosowanie ulgi dla klasy średniej, a następnie zmienić zdanie i odwołać taką rezygnację?
Nic nie stoi na przeszkodzie, aby pracownik wycofał wniosek o niestosowanie ulgi dla klasy średniej. Pracodawca powinien zastosować się do takiej dyspozycji pracownika najpóźniej od miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymał wniosek.
Podsumowanie
W praktyce pracownik sam musi skalkulować, co jest dla niego korzystniejsze – czy stosowanie ulgi dla klasy średniej, a jeżeli tak, to czy w rozliczeniu miesięcznym czy też rocznym. Przy czym w zasadzie dotyczy to tylko tych podatników, którzy spodziewają, że ich roczne przychody przekroczą kwotę 133.692 zł albo posiadają kilka źródeł przychodów, których łączna suma może przewyższyć wskazaną powyżej wartość. Jeżeli bowiem ulga będzie przysługiwała pracownikowi w trakcie poszczególnych miesięcy 2022 roku, lecz jego roczne przychody przekroczą wskazane w ustawie progi, pracownika spotka przykra niespodzianka – w postaci niedopłaty podatku, którą będzie musiał zwrócić do Urzędu Skarbowego przy rozliczeniu rocznym.
