W 2022 roku przedsiębiorcy opłacający składki na ubezpieczenia społeczne w podstawowej wysokości muszą co miesiąc przelewać do ZUS 1211,28 zł (1124,23 zł bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego). To ogromne obciążenie finansowe, zwłaszcza dla osób które planują stawić pierwsze kroki w prowadzeniu własnej działalności gospodarczej. Pewną zachętą dla osób rozpoczynających przygodę z własnym biznesem jest tzw. ulga na start oraz preferencyjne składki ZUS. Jednak czy „nowi” przedsiębiorcy zawsze mają prawo z nich skorzystać?
Ulga na start
W ramach ulgi na start przez okres pierwszych 6 miesięcy kalendarzowych prowadzenia działalności gospodarczej – przedsiębiorca może nie płacić składek na ubezpieczenia społeczne (czyli emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe). Korzystanie z ulgi na start nie zwalnia jednak z obowiązku opłacania składki na ubezpieczenie zdrowotne (!!), której wysokość uzależniona jest od formy opodatkowania działalności (więcej na ten temat przeczytasz tutaj).
Nieopłacanie składek na ubezpieczenia społeczne wiąże się jednak z pewnymi konsekwencjami. Skorzystanie z ulgi na start będzie bowiem oznaczało, że w okresie, w którym przedsiębiorca nie płaci składek, nie odkłada ich również na emeryturę lub rentę. Nie otrzyma żadnych świadczeń w razie choroby albo wypadku. Nie będzie mu też przysługiwał zasiłek macierzyński ani opiekuńczy.
Kto może skorzystać z ulgi na start?
Z ulgi mogą skorzystać przedsiębiorcy, którzy spełniają łącznie następujące warunki:
- są osobami fizycznymi (czyli prowadzą działalność jednoosobową albo są wspólnikami spółek cywilnych),
- podejmują działalność gospodarczą po raz pierwszy albo podejmują ją ponownie, po upływie co najmniej 60 miesięcy od dnia jej ostatniego zawieszenia lub zakończenia,
- nie wykonują działalności na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym pracowali na etacie i wykonywali czynności wchodzące w zakres obecnie wykonywanej działalności,
- nie podlegają ubezpieczeniu w KRUS.
Jak wydłużyć o jeden miesiąc okres korzystania z ulgi na start?
Jak już wspomniałam wyżej, ulga na start może trwać maksymalnie 6 miesięcy kalendarzowych. Liczyć należy jednak pełne miesiące ulgi. Oznacza to, że jeżeli dzień rozpoczęcia działalności przypadnie pierwszego dnia miesiąca kalendarzowego, miesiąc ten obowiązkowo należy wliczyć do 6 miesięcy trwania ulgi. Jednak w sytuacji, gdy przedsiębiorca rozpocznie prowadzenie swojej firmy w trakcie trwania miesiąca kalendarzowego, miesiąca tego nie należy już wliczać do okresu obowiązywania ulgi na start.
Dobra rada! Jeśli świeżo upieczony przedsiębiorca chce korzystać z ulgi na start przez siedem, zamiast sześciu miesięcy – wystarczy zarejestrować działalność gospodarczą drugiego dnia miesiąca, zamiast pierwszego.
Co równie istotne – zawieszenie działalności gospodarczej w czasie korzystania z ulgi nie sprawi, że zostanie ona wydłużona. Okres przysługującej ulgi nie ulega bowiem zawieszeniu, lecz płynie dalej.
Co dalej, czyli jakie składki ZUS należy płacić po uldze na start?
Początkujący przedsiębiorcy nie muszą obawiać się, że od razu po upływie okresu, w którym mogą korzystać z ulgi na start czeka ich smutna rzeczywistość pod postacią konieczności opłacania pełnych składek ZUS. Przewidziano dla nich jeszcze jedno, równie atrakcyjne rozwiązanie polegające na możliwości korzystania przez kolejne 24 miesiące z tzw. preferencyjnych składek. Oznacza to, że w połączeniu z ulgą na start, nowi przedsiębiorcy mogą uniknąć opłacania pełnych składek ZUS przez 30 miesięcy od momentu zarejestrowania firmy.
Preferencyjne składki naliczane są od zadeklarowanej kwoty, nie niższej jednak niż 30% minimalnego wynagrodzenia. W 2022 całkowita suma preferencyjnych składek wynosi 285,71 zł (263,59 zł bez dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego).
Kto może płacić preferencyjne składki ZUS?
Przedsiębiorca może skorzystać z preferencyjnych składek, jeśli spełni łącznie dwa warunki:
- nie prowadzi lub w okresie ostatnich 60 miesięcy kalendarzowych przed dniem rozpoczęcia działalności gospodarczej nie prowadził innej działalności gospodarczej,
- nie wykonuje działalności gospodarczej na rzecz byłego pracodawcy, u którego w bieżącym lub w poprzednim roku kalendarzowym pracował na etacie i wykonywał czynności wchodzące w zakres obecnie wykonywanej działalności.
Tak samo jak w przypadku ulgi na start, czas zawieszenia działalności nie wstrzymuje 24 miesięcznego okresu podczas, którego można korzystać z preferencyjnych składek. Jeśli okres ten minie w trakcie zawieszenia działalności, to po jej wznowieniu należy opłacać składki w pełnej wysokości.
Należy również pamiętać, że niższe składki = niższe świadczenia z ubezpieczeń społecznych.
Ulga na start i preferencyjny ZUS a współpraca z byłym pracodawcą
W dzisiejszych czasach coraz częściej można spotkać się z sytuacją, w której dotychczasowy pracodawca proponuje pracownikowi przejście z etatu na współpracę B2B. Zazwyczaj jest to niezwykle korzystne zarówno dla pracodawcy – znacznie obniża jego koszty, ale też samego pracownika – daje mu chociażby większą elastyczność działania. Nie każdy zdaje sobie jednak sprawę z tego, że zamiana etatu na współpracę B2B wiąże się z utratą pewnych przywilejów w ZUS. Osoby podejmujące współpracę z firmą, w której były zatrudnione w tym samym lub poprzednim roku kalendarzowym, zgodnie z ww. warunkami nie mogą bowiem skorzystać z ulgi na start ani preferencyjnych składek, o ile w ramach współpracy B2B będą wykonywać takie same obowiązki.
Jeśli więc przykładowo w 2022 r. lub 2021 r. programista pracował na umowie o pracę dla firmy X, a następnie w 2022 r. zdecydował się założyć działalność gospodarczą i świadczyć te same usługi programistyczne dla tej samej firmy X, to nie może wówczas korzystać z „ulgi na start” oraz preferencyjnych składek ZUS. Taki programista powinien opłacać składki na ubezpieczenia społeczne w pełnej wysokości.
Czy zawsze współpraca z byłym pracodawcą pozbawia preferencji w ZUS?
Zasadniczo współpraca z byłym lub obecnym pracodawcą nie zawsze pozbawia pracownika możliwości korzystania z określonych przywilejów dla przedsiębiorców rozpoczynających własną działalność gospodarczą. Co do zasady, wspomniane obostrzenia dotyczą tylko sytuacji, gdy obie strony współpracy wiążę lub wiązała w niedalekiej przeszłości umowa o pracę. Inne umowy – umowy cywilnoprawne (takie jak umowa zlecenie czy umowa o dzieło) – nie pozbawiają prawa do stosowania ulgi na start lub opłacania preferencyjnych składek ZUS.
Ponadto, jeżeli zakres czynności wykonywanych w ramach działalności gospodarczej na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy nie będzie się pokrywać z zadaniami wykonywanymi w ramach umowy o pracę to osoba, która rozpoczyna prowadzenie własnej firmy może skorzystać zarówno z ulgi na start jak też preferencyjnych składek. Warunkiem skorzystania z preferencji w ZUS jest bowiem stwierdzenie braku tożsamości w zakresie czynności wykonywanych w ramach stosunku pracy i następnie w ramach działalności gospodarczej. Przed podjęciem współpracy z byłym pracodawcą istotne jest więc ustalenie, czy zakres czynności wykonywanych w ramach prowadzonej działalności gospodarczej będzie zbieżny, choćby częściowo, z czynnościami, które rzeczywiście były wykonywane w ramach stosunku pracy.
