Każda z dostępnych form opodatkowania ma swoje wady i zalety. Nie ma uniwersalnej rady, którą z nich wybrać. Wszystko zależy od indywidualnej sytuacji danego przedsiębiorcy. Decyzja o wyborze sposobu rozliczania jest jednak obecnie o tyle istotna, że przesądza już nie tylko o wysokości podatku dochodowego oraz możliwości skorzystania z ulg i preferencji podatkowych, ale także o wysokości składki zdrowotnej. W poniższym artykule przedstawione zostały najistotniejsze aspekty dotyczące poszczególnych form opodatkowania.
Jakie formy opodatkowania działalności są dostępne w Polsce?
Obecnie w Polsce mamy do wybory trzy formy opodatkowania działalności gospodarczej:
- według skali podatkowej – stawki 12/32 proc. (tzw. zasady ogólne),
- według 19 proc. jednolitej stawki (tzw. podatek liniowy),
- ryczałt od przychodów ewidencjonowanych.
Uwaga! Jeszcze do końca 2021 roku przedsiębiorcy mogli również skorzystać z czwartej formy opodatkowania działalności gospodarczej, tzw. karty podatkowej. Jednak za sprawą Polskiego Ładu, od 1 stycznia 2022 r. możliwość wyboru opodatkowania kartą podatkową została zamrożona. Nowi przedsiębiorcy przy zakładaniu działalności nie mogą już wybrać tej formy opodatkowania, a możliwość skorzystania z niej zachowali jedynie Ci, którzy już wcześniej byli do niej zgłoszeni.
Co wziąć pod uwagę przy wyborze formy opodatkowania
Od wyboru formy opodatkowania zależy ostateczny dochód, który stanowi niejako „wynagrodzenie” dla osoby prowadzącej działalność gospodarczą. Decydując się na wybór formy opodatkowania należy więc wziąć pod uwagę wiele istotnych czynników takich jak chociażby:
- jakie przychody zamierzasz generować?
- jak duże wydatki związane z działalnością gospodarczą będziesz ponosił/a?
- czy chcesz rozliczać się z małżonkiem/małżonką?
- czy chcesz korzystać z ulg podatkowych?
- czy zamierzasz zatrudniać pracowników?
- czy posiadasz inne źródła dochodu – umowę o pracę/zlecenie/dzieło?
- czy zamierzasz świadczyć usługi na rzecz byłego/obecnego pracodawcy?
- jaką księgowość chcesz prowadzić?
Pamiętaj! Nie wiążesz się dożywotnio z daną formą opodatkowania. Jeśli po pewnym czasie prowadzenia firmy uznasz, że inna forma opodatkowania będzie dla Ciebie bardziej korzystna, możesz ją zmienić. Zmiany można dokonać raz w roku, w terminie do 20-stego dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca uzyska pierwszy przychód w danym roku podatkowym (czyli w większości przypadków do 20-stego lutego).
Skala podatkowa
Skala podatkowa lub inaczej opodatkowanie na zasadach ogólnych, to podstawowa forma opodatkowania działalności gospodarczej. W tym przypadku wysokość podatku jest ściśle zależna od rzeczywiście osiąganych dochodów, czyli różnicy między przychodem z prowadzenia działalności a kosztami jego uzyskania (wydatkami związanymi z prowadzeniem działalności).
Możliwość wliczania w koszty uzyskania przychodu różnego rodzaju wydatków, ponoszonych w związku z prowadzoną działalnością, jest jedną z najważniejszych zalet tej formy opodatkowania. Kosztem firmowym generalnie może być wszystko co związane jest z prowadzoną działalnością gospodarczą. Zazwyczaj będą to wydatki takie jak:
- zakup towarów i materiałów niezbędnych do produkcji albo sprzedaży,
- wydatki na sprzęt i narzędzia niezbędne do prowadzenia działalności,
- koszty użytkowania samochodu – paliwo, naprawy, parkingi, raty leasingowe,
- opłaty za Internet, telefon,
- opłaty związane z lokalem, w którym prowadzona jest działalność – czynsz, energia, woda, wyposażenie (więcej na ten temat tutaj),
- wydatki na promocję i reklamę,
- wynagrodzenia pracowników,
- składki na ubezpieczenia społeczne,
- koszty obsługi prawnej i księgowej,
- koszty wyjazdów służbowych.
Stawka podatku wynosi 12 proc., a od nadwyżki dochodu ponad kwotę 120 000 zł – 32 proc. Skala podatkowa to jedyna forma opodatkowania, która przewiduje kwotę wolną od podatku. Obecnie wynosi ona 30.000 zł i dopiero od nadwyżki ponad tę kwotę trzeba zapłacić podatek. Zatem, jeśli w ciągu jednego roku przedsiębiorca zarobił 30.000 zł – lub nieco mniej – suma podatku do zapłaty wyniesie 0 złotych.
Opodatkowanie na zasadach ogólnych pozwala również skorzystać z większości ulg podatkowych takich jak np.: ulga na dziecko, ulga na działalność badawczo-rozwojową, ulga rehabilitacyjna, ulga internetowa, ulga termomodernizacyjna czy ulga z tytułu krwiodawstwa.
Wybierając opodatkowanie w tej formie możliwe jest również rozliczenie wspólnie z małżonkiem albo jako osoba samotnie wychowująca dziecko.
Składka zdrowotna w tym przypadku wynosi 9 proc. dochodów, ale nie mniej niż 314,10 zł miesięcznie. Nie da się jej obniżyć ani odliczyć od podatku. Zatem im wyższy dochód, tym wyższa składka zdrowotna.
Uwaga! Osoba prowadząca działalność gospodarczą opodatkowaną na zasadach ogólnych, która jednocześnie osiąga przychody z innych źródeł, np.: z umowy o pracę, umowy zlecenia, umowy o dzieło czy emerytury – rozlicza przychody z działalności gospodarczej i wszystkich pozostałych tytułów opodatkowanych na zasadach ogólnych w jednym zeznaniu PIT-36. Jeśli suma dochodów ze wszystkich tych tytułów przekroczy 120.000 zł zastosowanie znajdzie 32 proc. stawka podatku.
Przykład: Pani Ewa jest zatrudniona na umowę o pracę i umowę zlecenie oraz prowadzi własną działalność gospodarczą, opodatkowaną według skali podatkowej. W 2022 roku uzyskała z każdego źródła dochód w wysokości 50 tys. zł. Wszystkie dochody w łącznej wysokości 150 tys. zł opodatkowuje razem i rozlicza w zeznaniu PIT-36. Nadwyżkę ponad 120.000 zł dochodu będzie musiała opodatkować stawką podatku 32 proc.
Podatek liniowy
Podatek liniowy to forma opodatkowania, w której dochód (przychody-koszty), niezależnie od jego wysokości, opodatkowany jest jedną stawką podatkową, wynoszącą 19 proc. Przedsiębiorca rozliczający się według stałej 19% stawki podatku może więc, podobnie jak przy rozliczeniach na zasadach ogólnych, pomniejszać przychody z prowadzenia działalności gospodarczej o koszty ich uzyskania.
Wybierając tę formę opodatkowania traci się jednak możliwość wspólnego rozliczenia z małżonkiem oraz na zasadach przewidzianych dla samotnych rodziców. Liniowcom nie przysługuje również prawo do skorzystania z większości ulg podatkowych, w tym najbardziej popularnej – na dzieci. Dla tego wariantu rozliczenia nie została również przewidziana kwota wolna od podatku.
Składka zdrowotna na podatku liniowym wynosi 4,9 proc. dochodów (ale nie mniej niż 314,10 zł miesięcznie), jest więc niższa niż na zasadach ogólnych. Dodatkowo podatnicy rozliczający się według liniowej stawki PIT mogą w 2023 r. odjąć od dochodu lub zaliczyć do kosztów uzyskania przychodu 10.200 zł zapłaconej składki (w praktyce bardziej opłacalne jest rozliczenie składki zdrowotnej w kosztach).
Podatek liniowy jest dobrą opcją dla osób, które osiągają rocznie dosyć wysokie dochody (wyższe niż 120.000 zł). Wówczas nadal płacą oni podatek według stawki 19 proc., zamiast 32 proc. jak to ma miejsce w przypadku skali podatkowej. W przypadku dochodów powyżej 120.000 zł, opodatkowanie na skali podatkowej wynosi 41 proc. (32 proc. podatku dochodowego + 9 proc. składki zdrowotnej), natomiast na podatku liniowym wynosi ono 23,9 proc. (19 proc. podatku +4,9 proc. składki zdrowotnej).
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych
Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma rozliczania podatku dochodowego od osób fizycznych. W momencie wyboru opodatkowania w formie ryczałtu musimy zdawać sobie sprawę z tego, że opodatkowaniu podlega wyłącznie nasz przychód (bez pomniejszenia o koszty). Mówiąc prościej, decydując się na ryczałt podatnik płaci określony procent od tego co zarobi i nie interesuje go już nic innego. Jest to więc forma opodatkowania dedykowana głównie dla przedsiębiorców, którzy generują znikome koszty stanowiące nie więcej niż 20% przychodów miesięcznie.
Stawki podatku w przypadku ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych zależą od rodzaju faktycznie wykonywanej działalności i wahają się od 2 proc. do 17 proc. Więcej na ten temat przeczytasz tutaj.
Co istotne, z ryczałtu nie może skorzystać osoba, który planuje przejść z etatu na relację B2B i te same usługi świadczyć na rzecz tego samego pracodawcy. Wygaśnięcie tej przeszkody następuje po upływie 2 lat podatkowych od momentu, w którym dany podatnik był związany stosunkiem pracy z pracodawcą.
Składka zdrowotna przy ryczałcie zależna jest od przychodów danego przedsiębiorcy i w 2023 r. wynosi: 376,16 zł miesięcznie (przychody roczne do 60 tys. zł), 626,93 zł miesięcznie (przychody roczne 60 tys.-300 tys. zł) lub maksymalnie 1128,48 zł miesięcznie (przychody roczne ponad 300 tys. zł).
Najważniejsze różnice pomiędzy sposobami opodatkowania działalności gospodarczej
Jeszcze więcej przydatnych informacji na temat form opodatkowania przychodów z działalności gospodarczej znajdziesz na stronie Ministerstwa Finansów klikając tutaj i tutaj.
