Coraz więcej par, które decydują się zawrzeć związek małżeński analizuje też opłacalność podpisania intercyzy. Zgodnie z przepisami za swoje długi wobec fiskusa każdy podatnik odpowiada tym wszystkim, co do niego należy. Zakres tej odpowiedzialności przybiera jednak znacznie szersze rozmiary, kiedy podatnik ma żonę lub męża. Wówczas ciężarem zadłużenia podatkowego może zostać obciążone wszystko to, czego małżonkowie wspólnie się dorobili. Remedium na ten problem zdaje się być intercyza. Szczegóły w artykule poniżej.
Odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe małżonka
W myśl art. 29 Ordynacji podatkowej, w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim odpowiedzialność za zobowiązania podatkowe obejmuje majątek odrębny podatnika oraz majątek wspólny podatnika i jego małżonka. Oznacza to, że odpowiedzialność za długi podatkowe osoby pozostającej w związku małżeńskim obejmuje cały jej majątek, zarówno ten odrębny, jak i ten zgromadzony wspólnie z żoną/mężem po ślubie. Współmałżonek podatnika ponosi zatem majątkowe konsekwencje zaległości podatkowych swojej drugiej połówki. Analogicznie to wygląda w kontekście zobowiązań względem ZUS.
Odpowiedzialność współmałżonka powstaje z mocy prawa, bez konieczności wydawania jakichkolwiek decyzji przez organ podatkowy. Co gorsza, dla tej odpowiedzialności nie zostały przewidziane żadne ograniczenia kwotowe. Dla urzędu skarbowego nie ma również znaczenia to, czy podatnik wiedział o zaległościach żony lub męża, czy nie.
Jeśli więc jeden z małżonków popadnie w długi podatkowe, fiskus zainteresuje się nie tylko jego finansami ale weźmie też pod lupę tzw. majątek wspólny zgromadzony w trakcie trwania małżeństwa, do którego należą w szczególności:
- pobrane wynagrodzenie za pracę,
- dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków,
- środki zgromadzone na rachunku otwartego lub pracowniczego funduszu emerytalnego każdego z nich.
Wolny od zajęcia jest tzw. majątek osobisty współmałżonka, do którego należą m.in.
- rzeczy i prawa nabyte przed zawarciem związku małżeńskiego,
- przedmioty majątkowe nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca lub darczyńca wyraźnie zastrzegł, że mają one wchodzić do majątku wspólnego małżonków,
- przedmioty majątkowe uzyskane z tytułu nagrody za osobiste osiągnięcia.
Rozwód nie chroni przed długami eksmałżonka
Od odpowiedzialności za zaległe podatki nie uchroni w pewnych sytuacjach nawet rozwód. Zgodnie bowiem z art. 110 Ordynacji podatkowej, rozwiedziony małżonek odpowiada za zaległości podatkowe byłego małżonka powstałe w czasie trwania wspólności majątkowej solidarnie całym swoim majątkiem, z tym że tylko do wysokości wartości udziału przypadającego mu w majątku wspólnym. Eksmałżonek nie będzie więc odpowiadał za wszystkie zaległości, tylko za te, które powstały w czasie trwania wspólności majątkowej.
Warto wspomnieć, że organ podatkowy ma prawo dochodzić zapłaty zobowiązania od rozwiedzionego małżonka nawet wówczas, gdy ten jeszcze faktycznie nie otrzymał żadnej złotówki z podzielonego majątku wspólnego. Co więcej, fiskus ma aż pięć lat na obciążenie zaległościami podatkowymi eksmałżonka.
Dlaczego warto pomyśleć o intercyzie?
Wspólność majątkowa może być wyłączona lub ograniczona małżeńską umową majątkową tzw. intercyzą. Choć przez niektórych intercyza wciąż postrzegana jest jako oznaka braku zaufania, która ma za zadanie zabezpieczyć majątek bogatszego małżonka (na wypadek niewierności tego drugiego) – to jednak w rzeczywistości stanowi ona najlepszą ochronę majątków małżonków zwłaszcza, gdy jeden z nich prowadzi biznes.
Zawarcie intercyzy automatycznie ogranicza odpowiedzialność z majątku wspólnego za przyszłe długi podatkowe współmałżonka i jest niezależna od poinformowania o tym fakcie organu podatkowego.
Uwaga! Od tych przepisów istnieje jeden wyjątek – jeśli po podpisaniu intercyzy żona pomagała mężowi przy prowadzeniu działalności (lub na odwrót) – za zobowiązania publicznoprawne odpowiadają solidarnie, o czym mowa w art. 111 Ordynacji podatkowej. Co jednak istotne – dla ustalenia odpowiedzialności drugiego małżonka konieczne jest przeprowadzenie odpowiedniego postępowania i wydanie decyzji o jego odpowiedzialności. Nie jest to zatem odpowiedzialność wynikająca wprost z mocy prawa.
Jak zawrzeć intercyzę?
Intercyza może być zawarta wyłącznie w obecności notariusza, przepisy wymagają zachowania formy aktu notarialnego. Małżonkowie mogą ją podpisać w dowolnym czasie. Możliwe jest więc zawarcie intercyzy zarówno przed zawarciem związku małżeńskiego, jak również po nim.
Moment zawarcia intercyzy ma jednak duże znaczenie dla odpowiedzialności za długi podatkowe współmałżonka. Odpowiedzialność małżonka podatnika majątkiem wspólnym obejmuje bowiem tylko podatki wynikłe ze zobowiązań podatkowych powstałych po powstaniu wspólności majątkowej oraz przed zawarciem umów o ograniczeniu lub wyłączeniu ustawowej wspólności majątkowej.
Brak wspólności wpływa na rozliczenia
Z podatkowego punktu widzenia jedynym minusem intercyzy jest brak możliwości wspólnego rozliczenia PIT. Z tego przywileju mogą bowiem skorzystać tylko osoby objęte wspólnością majątkową przez cały rok podatkowy. Dla małżeństw posiadająych dużą dysproporcję w zarobkach może być to istotny aspekt pod względem ewentualnych korzyści podatkowych.
Podsumowanie
Prowadzenie własnego przedsiębiorstwa to zawsze spore ryzyko i nawet najlepiej prosperująca firma, może napotkać na swojej drodze nieprzewidziane problemy takie jak pandemia, wojna, kryzys ekonomiczny, nietrafione inwestycje czy błędy w rozliczeniu podatków. Z tego względu warto poważnie rozważyć ustanowienie rozdzielności majątkowej między małżonkami. Nie ma przecież sensu żeby w przypadku niepowodzenia biznesu ciągnąć ze sobą w dół najbliższego członka rodziny.
