Od 1 lipca 2023 r. kwoty wolne od podatku w spadkach i darowiznach wzrosły niemal 3,5 krotnie dla osób z bliższej i dalszej rodziny. Tak jak dotychczas, limity uzależnione są od przynależności do danej grupy podatkowej, jednak w istotny sposób zmienia się ich wysokość. Zmiany wprowadził tzw. pakiet SLIM VAT 3, czyli nowelizacja ustawy o VAT oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2023 poz. 1059).
Grupy podatkowe i kwoty wolne
Wysokość podatku ustala się w zależności od grupy podatkowej, do której zaliczony jest nabywca. Przynależność do poszczególnych grup zależy natomiast od stopnia pokrewieństwa. Wyróżniamy trzy grupy podatkowe:
- I grupa podatkowa – małżonek (obecny, nie były), małżonek w separacji, zstępni (syn, córka, wnuki, prawnuki), wstępni (matka, ojciec, dziadkowie), rodzeństwo, pasierb, ojczym, macocha, teściowie, zięć, synowa,
- II grupa podatkowa – zstępni rodzeństwa (siostrzeniec, bratanek), rodzeństwo rodziców (np. wuj, ciotka), zstępni i małżonkowie pasierbów, małżonkowie rodzeństwa (przykładowo: mąż siostry), rodzeństwo małżonków (np. brat żony – szwagier), małżonkowie rodzeństwa małżonków (np. mąż siostry męża), małżonkowie innych zstępnych,
- III grupa podatkowa – osoby niezaliczone do dwóch poprzednich grup, w tym osoby niespokrewnione z obdarowanym.
Po zmianach, od 1 lipca 2023 r. opodatkowaniu podatkiem od spadków i darowizn podlega nabycie od jednej osoby, własności rzeczy i praw majątkowych o wartości przekraczającej:
- 36.120 zł dla nabywców zaliczanych do I grupy podatkowej (wcześniej 10.434 zł),
- 27.090 zł dla nabywców zaliczanych do II grupy podatkowej (wcześniej 7.878 zł) oraz
- 5.733 zł dla nabywców zaliczanych do III grupy podatkowej (wcześniej 5.308 zł).
Jak widać, wzrost kwot wolnych od podatku najbardziej odczują krewni należący do dwóch pierwszych grup podatkowych. W I grupie wynosi on aż 25.686 zł, natomiast w II – 19.212 zł Najmniejszy wzrost, bo jedynie o 425 zł odnotują podatnicy z III grupy podatkowej, czyli wszystkie pozostałe osoby.
Dzięki tym zmianom, od 1 lipca 2023 r. od osoby z najbliższej rodziny, np. ojca czy babci, można dostać 36.120 zł bez żadnych formalności.
Co to oznacza w praktyce?
Wzrost kwoty wolnej od podatku jest bez wątpienia korzystną zmianą, dzięki której łatwiej będzie uniknąć konieczności zapłaty podatku od spadków i darowizn. Najbardziej skorzystają przede wszystkim osoby, które nabywają spadki i darowizny od członków bliższej i dalszej rodziny. Jeśli wartość darowizny zmieści się w kwocie wolnej, nabywca nie zapłaci podatku, ani nie będzie musiał zgłaszać nabycia do urzędu skarbowego.
Przykład
Pani Monika otrzymała w lipcu 2023 r. darowiznę od taty o wartości 25 tys. zł. Jako nabywcy zaliczonemu do I grupy podatkowej przysługuje jej kwota wolna od podatku w wysokości 36.120 zł. Nie zapłaci więc daniny ani nie musi zgłaszać darowizny do urzędu skarbowego. Gdyby otrzymał darowiznę o tej wartości np. w czerwcu, opodatkowana byłaby nadwyżka ponad obowiązującą wówczas kwotę wolną, czyli 10.434 zł. Musiałby również dokonać niezbędnych formalności poprzez zgłoszenie darowizny do urzędu skarbowego.
Sumujemy przez pięć lat
Co niezwykle istotne, dla potrzeb ustalenia, czy został przekroczony limit darowizny otrzymanej przez podatnika od tego samego zbywcy, należy sumować wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od niego w roku, w którym nastąpiło ostatnie nabycie, oraz w ciągu 5 (!!) poprzednich lat. Trzeba więc pamiętać, żeby sumować darowizny z pięciu lat i dopiero wówczas weryfikować, czy limit nie został przekroczony. Przy czym sumujemy darowizny tylko od tej samej osoby. Jeśli więc od kilku osób z najbliższej rodziny dostaliśmy niewielkie kwoty, nie musimy informować o tym skarbówki.
Przykład
Kacper otrzymał w lipcu 2023 r. samochód od wujka (II grupa podatkowa)o wartości 15 tys. zł. W 2022 r. wujek przekazała mu darowiznę pieniężną o wartości 3 tys. zł, w 2021 r. – 2 tys. zł, a w 2020 r. – 1 tys. zł. Kacper musi zsumować darowizny otrzymane w 2023 r. i w latach 2018-2022. Ich suma wyniesie 21 tys. zł – nie przekroczy limitu 27.090 zł, więc Kacper skorzysta ze zwolnienia i nie musi zgłaszać nabycia do urzędu skarbowego.
Uwaga! Nie trzeba sumować darowizn otrzymanych od wielu osób z tej samej grupy podatkowej.
Przykład
Jakub dostał w darowiźnie po 20 tys. zł od taty, brata oraz dziadka. Ponieważ żadna z tych darowizn nie przekroczyła limitu 36.120 zł, nie musi zgłaszać ich w urzędzie skarbowym. Oczywiście nie musi też płacić podatku.
Zerowa grupa podatkowa
Mieszkanie od babci, przelew od mamy, samochód od taty – czy takie darowizny trzeba w ogóle opodatkować? Nie. Nabywca jest bowiem zaliczany do tzw. zerowej grupy, zwolnionej z podatku. Zerowa grupa podatkowa obejmuje darowizny i spadki dla:
- małżonka,
- zstępnych (dzieci, wnuki),
- wstępnych (rodzice, dziadkowie),
- pasierba,
- rodzeństwa,
- ojczyma i
- macochy.
Jeśli wartość nabytego od 1 lipca 2023 r. majątku nie przekroczy 36.120 zł, nie trzeba nic zgłaszać skarbówce. Powyżej limitu należy w terminie 6 miesięcy złożyć w urzędzie skarbowym formularz SD-Z2 (poza wyjątkiem, gdy nabycie następuje w formie aktu notarialnego). Przy darowiźnie pieniężnej jest dodatkowy warunek – jeśli przekroczy 36.120 zł pieniądze muszą zostać przekazane przelewem na rachunek bankowy obdarowanego albo przekazem pocztowym.
Przekroczenie 6-cio miesięcznego terminu na złożenie deklaracji podatkowej, albo brak spełnia warunku przekazania środków pieniężnych przelewem spowoduje konieczność zapłaty podatku w pełnej wysokości, natomiast jeśli fakt otrzymania darowizny zostanie ujawniony w wyniku kontroli, stawka podatku wynosi 20% wartości nabytego majątku.
