Od nowego roku ani przedsiębiorcy ani pracownicy nie odliczą już od podatku zapłaconej składki na ubezpieczenie zdrowotne. Jej wysokość będzie zaś zróżnicowana w zależności od formy opodatkowania biznesu. Zorientowanie się w gąszczu zupełnie nowych regulacji bez wątpienia nie jest prostym zadaniem. Z tego względu przygotowałam kompleksowy poradnik, który przybliży zmiany w składce zdrowotnej od 2022 r.
I. Składa zdrowotna przy opodatkowaniu według skali podatkowej, podatkiem liniowym, kartą podatkową albo IP BOX
Uwaga! Brak dochodu, ani nawet strata na działalności nie uchronią przed składką zdrowotną. Polski Ład wprowadza bowiem tzw. składkę minimalną, która nie może być niższa niż 9% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu 1 stycznia roku składkowego (w 2022 roku jest to kwota 270,90 zł). „Rozwiązanie to zapobiega sytuacji, w której przedsiębiorca nie opłaca składki zdrowotnej, ponieważ, np. nie wystąpił u niego dochód” – stwierdził minister finansów w odpowiedzi na interpelację poselską nr 27 296.
II. Składka zdrowotna przy opodatkowaniu ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych
Warto wiedzieć! Jeżeli w danym miesiącu przedsiębiorca przekroczy kwotę przychodów, za ten miesiąc będzie zobowiązany rozliczyć składkę od podstawy wymiaru obowiązującej dla kolejnego progu przychodów. Brakującą kwotę składki zdrowotnej za miesiące, za które przedsiębiorca opłacał niższą składkę powinien uregulować po zakończeniu roku, tj. w rocznym rozliczeniu składki zdrowotnej.
Więcej na temat ryczałtu oraz zmian, które przewiduje dla tej formy opodatkowania „Polski Ład” przeczytasz w moim ostanim artykule [KLIK].
III. Składka zdrowotna dla wspólników spółek komandytowych, jednoosobowych spółek z o.o. oraz wspólników spółek jawnych będących podatnikiem CIT
W przypadku wspólników spółek komandytowych składka zdrowotna nie będzie obliczana ani od dochodu, ani od przychodu lecz będzie miała stałą wysokość (tak samo jak w przypadku ryczałtu). Podstawą jej wyliczenia jest kwota przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia z czwartego kwartału roku poprzedniego.
Wskazane wyżej zasady obliczania składki zdrowotnej będą dotyczyć zarówno wspólników spółki komandytowej, jak również wspólników jednoosobowych spółek z o.o. oraz wspólników spółek jawnych będących podatnikiem CIT.
IV. Wynagrodzenie członków zarządu z tytułu powołania
Wzrost obciążeń nie ominął również osób pełniących funkcje na podstawie powołania. Obowiązkowa składka zdrowotna wynosi dla nich 9% podstawy obliczenia składki, którą stanowi wysokość pobieranego wynagrodzenia. Zgłaszającym do ubezpieczenia oraz płatnikiem składek jest podmiot wypłacający wynagrodzenie, a więc spółka. Składka ta nie może być odliczona od podatku dochodowego.
Warto podkreślić, że obowiązkowi opłacania składki zdrowotnej podlegają wyłącznie osoby pełniące funkcje na podstawie powołania, które otrzymują z tego tytułu wynagrodzenie. Osoby pełniące te funkcje bez wynagrodzenia nie zostały objęte obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym.
Warto wiedzieć! Osoba powołana do pełnienia funkcji jako członek zarządu, która otrzymuje z tego tytułu wynagrodzenie, a oprócz tego jest zatrudniona na umowę o pracę będzie miała dwa tytuły do ubezpieczenia zdrowotnego, o ile przychód z tytułu pełnienia funkcji członka zarządu nie jest dla celów podatkowych przychodem ze stosunku pracy.
V. Brak możliwości odliczenia składki od podatku
Od nowego roku całkowicie zniknęła możliwość odliczenia składki zdrowotnej od podatku. Obowiązujące do końca 2021 roku przepisy zezwalały na odliczenie od podatku dochodowego części zapłaconej składki zdrowotnej, w wysokości 7,75% podstawy jej wymiaru, co sprawiało, że miesięczny ekonomiczny koszt składki zdrowotnej stanowił zaledwie ok. 53 zł. „Polski Ład” uchylił w całości przepis, który zezwalał na takie odliczenie.
VI. Sposób ustalenia podstawy wymiaru składki na ubezpieczenia zdrowotne
Przedsiębiorca wpłaca składkę naliczoną od dochodu uzyskanego w miesiącu poprzedzającym miesiąc, za który opłacana jest składka. Dochód ustala się w następujący sposób:
- dochód za pierwszy miesiąc podlegania ubezpieczeniu to różnica między osiągniętymi przychodami a poniesionymi kosztami zgodnie z ustawą o PIT,
- ten dochód pomniejsza się o kwotę składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe opłaconych w tym miesiącu, jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów,
- dochód za kolejne miesiące ustala się narastająco, jako różnicę między sumą przychodów osiągniętych od początku roku i sumą kosztów uzyskania przychodów w rozumieniu ustawy o PIT, poniesionych od początku roku,
- tak ustalony dochód pomniejsza się o sumę dochodów za miesiące poprzedzające i o różnicę między sumą składek na ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe i wypadkowe, zapłaconych od początku roku, a sumą składek odliczonych w poprzednich miesiącach.
Roczną podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne dla osób prowadzących działalność gospodarczą opodatkowaną według skali podatkowej, podatkiem liniowym albo IP Box, stanowi dochód z działalności gospodarczej ustalony za rok kalendarzowy – jako kwota przychodów minus poniesione koszty uzyskania tych przychodów, dodatkowo pomniejszona o kwotę opłaconych w tym roku składek na ubezpieczenia społeczne (jeżeli nie zostały zaliczone do kosztów uzyskania przychodów).
VII. Zmiana terminów rozliczania składek ZUS
Polski Ład ujednolicił terminy płatności zaliczek na podatek dochodowy oraz składek ZUS. Zgodnie z nowymi przepisami, składki ZUS opłacane są w terminie do 20. dnia miesiąca, a nie tak jak do końca 2021 roku – do 10. lub 15. dnia miesiąca.
Nowa zasada dotyczy wszystkich firm nieposiadających osobowości prawnej, a więc m.in. wszystkich osób prowadzących jednoosobowe działalności gospodarcze. Z kolei płatnicy posiadający osobowość prawną (m.in. spółki z o.o., spółki akcyjne, spółdzielnie, stowarzyszenia, fundacje) zobowiązane są do opłacania składek ZUS do 15. dnia miesiąca.
Warto wiedzieć! Dla wieloosobowych spółek z o.o. terminem przekazywania dokumentów rozliczeniowych oraz opłacania składek jest 15. dzień każdego następnego miesiąca. W przypadku spółek komandytowych czy jednoosobowych spółek z o.o. jest to termin 20. dnia każdego następnego miesiąca.
VIII. Jeszcze więcej papierologii, czyli nowy obowiązek składania do ZUS deklaracji o osiągniętym dochodzie
Zgodnie z nowymi przepisami, każda osoba prowadząca działalność gospodarczą, która zobowiązana jest do obliczania składki zdrowotnej jako procent osiągniętego dochodu, jest również zobligowana do składania comiesięcznych deklaracji o osiągniętym dochodzie, w terminie do 20. dnia kolejnego miesiąca. W nowych deklaracjach przedsiębiorca każdego miesiąca jest również zobowiązany informować ZUS o wybranej przez siebie formie opodatkowania.
To jeszcze nie wszystko… Oprócz comiesięcznych deklaracji o dochodzie i wysokości miesięcznej składki zdrowotnej, nowe przepisy wprowadzają obowiązek sporządzania deklaracji rocznej, która służyć będzie do wykazania różnic między składką należną za cały rok, a sumą rzeczywiście zapłaconych składek miesięcznych.
Ciekawostka! Zwolnienie ze składania dokumentów dotyczy wyłącznie: duchownych, osób składających dokumenty za nianie a także osób, które podlegają dobrowolnie ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym.
IX. Składka zdrowotna za styczeń 2022 roku
Podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne za styczeń 2022 r. dla przedsiębiorców opodatkowanych na zasadach ogólnych według skali podatkowej lub podatkiem liniowym stanowi kwota odpowiadająca 75% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw w czwartym kwartale 2021 roku, włącznie z wypłatami z zysku. Składka powinna być obliczona w wysokości 9%.
„Liniowcy” pierwszy raz zapłacą składkę na nowych zasadach, czyli w wysokości 4,9% dopiero za luty. Tak twierdzi ZUS, a w ślad za nim na Twitterze potwierdziło to również Ministerstwo Finansów, pomimo, że z art. 79 ustawy wprowadzającej Polski Ład jasno wynika, iż podstawa wymiaru wprawdzie powinna zostać ustalona „po staremu” (75 proc. przeciętnego wynagrodzenia), jednak stawka powinna być już nowa (4,9%).
X. Składka zdrowotna dla osób rozpoczynających działalność
Osoby rozpoczynające działalność, zgodnie z informacją ZUS opłacają składkę od minimalnego wynagrodzenia. W 2022 r. składka ta wyniesie więc 270,90 zł (9% x 3.010 zł).
Polecam również lekturę pytań i odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania w zakresie zmian w składce zdrowotnej od 2022 roku opublikowanych na stronie ZUS (klik).
