Być na VAT, czy nie być – oto jest pytanie…

Poza wyborem odpowiedniej formy opodatkowania działalności gospodarczej podatkiem dochodowym (zasady ogólne, liniowy PIT, ryczałt) przyszły przedsiębiorca musi również rozważyć, czy opłaca mu się rejestrować jako podatnik VAT. W większości przypadków przedsiębiorca ma możliwość wyboru czy będzie podatnikiem VAT (wtedy ma status tzw. podatnika VAT czynnego), czy też nie. Tym samym kluczowe pytanie brzmi: kiedy warto być VATowcem, a kiedy lepiej zrezygnować z tego pomysłu? Wszystkie za i przeciw znajdziesz w niniejszym artykule.

Kto bezwzględnie musi się zarejestrować jako podatnik VAT?

Przedsiębiorca nie zawsze ma możliwość wyboru, czy chce być podatnikiem podatku VAT, czy też nie. W art. 113 ust. 13 ustawy o VAT, prawodawca odgórnie nakłada na część przedsiębiorców konieczność rejestracji jako podatnik VAT nie dając żadnej możliwości skorzystania ze zwolnienia. Wśród rodzajów działaności „skazanych” na VAT znajdują się: usługi prawnicze, w zakresie doradztwa (z wyjątkiem doradztwa rolniczego), usługi jubilerskie, usługi ściągania długów, w tym factoringu.

Obowiązek rejestracji jako podatnik VAT mają także osoby dokonujące sprzedaży m.in.:

• przez Internet towarów takich jak: preparaty kosmetyczne i toaletowe, komputery, wyroby elektroniczne i optyczne, urządzenia elektryczne i nieelektryczne, sprzęt gospodarstwa domowego, maszyny i urządzenia, gdzie indziej niesklasyfikowane;
• towarów wymienionych w załączniku nr 12 do ustawy o VAT (np. metale szlachetne i wyroby jubilerskie);
• towarów opodatkowane podatkiem akcyzowym, z wyjątkiem energii elektrycznej i wyrobów tytoniowych;
• budynków, budowli lub ich części;
• terenów budowlanych;
• nowych środków transportu;
• hurtowo i detalicznie części do: pojazdów samochodowych, motocykli.

Kto może skorzystać ze zwolnienia z VAT?

ZWOLNIENIE PODMIOTOWE

Przedsiębiorca może skorzystać z tzw. zwolnienia podmiotowego z VAT w sytuacji, gdy jego wartość sprzedaży nie przekroczyła w poprzednim roku limitu 200.000 zł (art. 113 ust. 1 ustawy o VAT). Co istotne, do limitu sprzedaży nie wlicza się kwoty podatku oraz:

• wewnątrzwspólnotowej dostawy towarów oraz sprzedaży wysyłkowej z terytorium kraju oraz sprzedaży wysyłkowej na terytorium kraju,
• sprzedaży towarów i usług, zwolnionych przedmiotowo z VAT, z wyjątkiem m.in. transakcji związanych z nieruchomościami,
• sprzedaży towarów, które są zaliczane do środków trwałych oraz wartości niematerialnych i prawnych podlegających amortyzacji.

WAŻNE! Jeżeli rozpoczynasz działalność w trakcie roku, to limit uprawniający do zwolnienia obliczasz proporcjonalnie do okresu prowadzonej w roku podatkowym działalności gospodarczej, na podstawie przewidywanej przez Ciebie wartości sprzedaży. Jeśli faktyczna wartość przewidywanej przez Ciebie sprzedaży przekroczy limit uprawniający Cię do zwolnienia, traci ono moc począwszy od czynności, którą przekroczono limit.

ZWOLNIENIE PRZEDMIOTOWE

Podatnik może być także zwolniony z VAT, niezależnie od wysokości obrotów, jeśli świadczy usługi lub sprzedaje towary wymienione w art. 43 ust. 1 ustawy o VAT. Korzysta wówczas z tzw. zwolnienia przedmiotowego (ze względu na przedmiot działalności). Zwolnienie to przysługuje, gdy podatnik świadczy wyłącznie takie usługi jak – na przykład:

• usługi w zakresie opieki medycznej, służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia – jeśli jesteś lekarzem, lekarzem dentystą, pielęgniarką, położną lub psychologiem,
• usługi prywatnego nauczania na poziomie przedszkolnym, podstawowym, ponadpodstawowym i wyższym – jeśli jesteś nauczycielem,
• usługi nauczania języków obcych,
• usługi finansowe, w tym: zarządzania funduszami inwestycyjnymi; ubezpieczeniowe; w zakresie udzielania poręczeń, gwarancji oraz innych zabezpieczeń transakcji; udzielanie kredytów i pożyczek, których przedmiotem są instrumenty finansowe.

WAŻNE! Pamiętaj, że nie ma znaczenia, czy prowadzisz firmę jako jednoosobową działalność gospodarczą czy też jako spółkę z o.o. – forma prawna w żaden sposób nie wpływa na konieczność lub brak konieczności rejestracji do VAT.

Co daje bycie podatnikiem VAT?

Zacznijmy od tego, że podatek VAT należy rozpatrywać w dwóch kategoriach – podatku VAT należnego i podatku VAT naliczonego. Pierwszy z nich, czyli VAT należny to wartość podatku wynikająca ze sprzedaży. Podatek ten „należy się” Skarbowi Państwa, musi być więc wpłacony do urzędu skarbowego. Przykład: Przedsiębiorca wystawia fakturę VAT za świadczone przez siebie usługi w wysokości 1.000 zł netto. Do całości musi doliczyć 23% VAT. W sumie faktura opiewa na 1.230 zł. W momencie wystawienia faktury przedsiębiorca zobowiązany jest to zapłaty do urzędu skarbowego 230 zł podatku VAT. Jest to podatek należny.

VAT naliczony związany jest natomiast z zakupami. Jest to wartość podatku, która zmniejsza kwotę podatku należnego (można ją odliczyć od zobowiązania do urzędu skarbowego). Przykład: Przedsiębiorca kupił usługę za 500 zł (plus 23% VAT) to za wszystko zapłaci 615 zł, z czego 115 zł będzie stanowił podatek VAT. I właśnie ten podatek może odliczyć od zobowiązania do urzędu skarbowego.

Jeśli więc przedsiębiorca z naszego przykładu wystawi fakturę sprzedażową na 1.000 zł netto (1.230 zł z VAT), a jego koszty wyniosą 500 zł (615 zł z VAT), to do urzędu skarbowego odprowadzi 115 zł podatku VAT należnego (230 zł VAT należny – 115 zł VAT naliczony).

Może się również zdarzyć, że podatek naliczony w danym miesiącu znacznie przewyższy kwotę podatku należnego. Przykład: Przedsiębiorca kupił maszynę za 25.000 zł netto (30.750 z VAT), natomiast jego przychody ze sprzedaży w danym miesiącu wyniosły 10.000 zł netto (12.300 z VAT). Kwota podatku naliczonego przewyższa więc kwotę podatku należnego o 3.450 zł (5.750 zł VAT naliczony – 2.300 zł VAT należny). Taki przedsiębiorca może wówczas wystąpić do urzędu skarbowego o zwrot tych 3.450 zł podatku VAT albo pozostawić nadwyżkę podatku VAT do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy. 

Kiedy opłaca się być podatnikiem VAT?

Oczywiście nie ma jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie, każdy rodzaj biznesu rządzi się bowiem swoimi prawami, jednak bycie podatnikiem podatku VAT może się opłacać, jeśli:

1. Generujesz duże koszty, a produkty i usługi nabywasz głównie od firm, które wystawiają faktury z VAT,
2. Sprzedajesz swoje produkty bądź usługi przedsiębiorcom a nie osobom fizycznym,
3. Planujesz duże inwestycje (np. zakup nowej maszyny), bądź po prostu jakieś kosztowne zakupy (np. na rozpoczęcie działalności),
4. Chcesz nawiązać współpracę z innymi VATowcami, którzy dzięki temu chętniej skorzystają z Twoich usług (będą mogli odliczyć VAT naliczony od należnego),
5. Sprzedajesz produkty lub świadczysz usługi opodatkowane niższą stawką VAT niż 23% (np. usługa wykonania trwałej zabudowy meblowej opodatkowane jest stawką 8% VAT, natomiast większość materiałów potrzebnych do realizacji tej usługi – 23% VAT).

Kiedy bycie podatnikiem VAT jest nieopłacalne?

Bycie podatnikiem podatku VAT w określonych przypadkach nie niesie ze sobą praktycznie żadnych korzyści. Dzieje się tak przede wszystkim wtedy, gdy firma prowadzona jest na niewielką skalę a odbiorcami sprzedawanych produktów bądź świadczonych usług są osoby fizyczne. W przypadku klientów nieprowadzących dzałalności gospodarczej podatek VAT będzie stanowił dodatkowe obciążenie, co z kolei istotnie zwiększy cenę danego produktu albo usługi, a w konsekwencji wpłynie na konkurencyjność rynkową.

Bycie płatnikiem VAT oznacza również dodatkowe formalności – trzeba bowiem prowadzić rejestr VAT oraz składać do urzędu skarbowego deklaracje rozliczające ten podatek (np.: JPK_V7M lub plik JPK_V7K). Dlatego też decyzja o byciu podatnikiem VAT na pewno nie należy do tych, które należy podejmować pochopnie.

PODSUMOWANIE

Każdy przypadek jest oczywiście zupełnie inny i wymaga indywidualnego podejścia. Jednak przed rozpoczęciem działalności dobrze się zastanów, czy warto rejestrować się jako podatnik VAT czynny. Zanim podejmiesz decyzje warto zadać sobie 4 ważne pytania:

1. Kto będzie Twoim docelowym klientem – osoby fizyczne, czy firmy? Jeśli osoby fizyczne – pamiętaj, że VAT będzie dla nich dodatkowym obciążeniem. Z kolei im częściej drugą stroną transakcji będzie inny podatnik VAT (inna firma), tym bardziej opłacalna jest rejestracja VAT.
2. Czy planujesz jakieś większe inwestycje albo zakupy? Jeśli tak – warto rozważyć rejestrację do VAT – może się bowiem okazać, że wartość podatku naliczonego, będzie większa niż należnego, który trzeba zapłacić do Urzędu Skarbowego, dzięki czemu będzie można odzyskać część podatku.
3. Jakie zamierzasz generować dochody? Przy niewielkich dochodach i rozliczeniu się na podstawie ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych – bycie VATowcem raczej nie będzie opłacalne.
4. Czy Twoje usługi lub produkty są opodatkowane stawką mniejszą niż 23%? Jeśli tak – rejestracja do VAT może być dla Ciebie opłacalna. Dlaczego? Bo jeśli usługi, które świadczysz lub produkty, które sprzedajesz będą opodatkowane niższą stawką, ale większość zakupów do firmy będziesz dokonywać ze stawką 23% – możesz na tym zyskać.